Fabrika temizlik hizmetinin kalitesi ne anlama gelir?

Fabrika temizlik hizmetinin kalitesi, belirlenen temizlik kapsamının ve sıklığının yerine getirilmesi, zemindeki kirin uygun yöntemlerle uzaklaştırılması, temizlik sırasında ve sonrasında risklerin kontrol edilmesi ve hizmet sonuçlarının doğrulanabilmesiyle birlikte değerlendirilmelidir.

Bu değerlendirmede üç kavramı birbirinden ayırmak gerekir:

• Hizmetin gerçekleştirilmesi: Planlanan alanın, zamanda ve tanımlanan yöntemle temizlenmesi.
• Temizlik sonucu: Görünür kir, döküntü, kalıntı ve diğer belirlenmiş uygunsuzlukların kabul kriterlerine göre değerlendirilmesi.
• Hizmetin yönetimi: Eğitim, ekipman bakımı, kayıtlar, şikâyetler, düzeltici faaliyetler ve sürekli iyileştirmenin yönetilmesi.

Örneğin, bir koridorun planlanan saatte temizlenmiş olması hizmetin gerçekleştirildiğini gösterir. Ancak temizlik sonrasında zeminde kirli su izi veya yağlı kalıntı bulunuyorsa sonuç kriteri karşılanmamış olabilir. Bu ayrım, hizmet kalitesini yalnızca iş emri kapanışına göre değerlendirmeyi önler.

ISO 9001 kalite yönetimi yaklaşımı; süreçlerin izlenmesini, ölçülmesini, analiz edilmesini ve sonuçlara göre iyileştirilmesini destekler. Bu yaklaşım, temizlik hizmetinin değerlendirilmesine uyarlanabilir; ancak ISO 9001 tek başına fabrika zeminleri için belirli bir temizlik puanı veya kabul eşiği tanımlamaz.

Kaynak: International Organization for Standardization (ISO) – ISO 9001 açıklaması

1. Temizlik kalitesini ölçmek için neden KPI kullanılmalıdır?

KPI (Key Performance Indicator), Türkçede temel performans göstergesi olarak kullanılan bir ölçüm yaklaşımıdır. Temizlik hizmetinde KPI'lar; hizmetin ne kadar düzenli yürütüldüğünü, denetimlerde hangi sorunların ortaya çıktığını ve düzeltici faaliyetlerin sonuç verip vermediğini takip etmeye yardımcı olur.

Ancak her ölçülebilen veri anlamlı bir KPI değildir. Kullanılacak gösterge, belirli bir hizmet hedefiyle ilişkili olmalı; nasıl hesaplanacağı, hangi verilerle doğrulanacağı ve sonucu kimin değerlendireceği önceden tanımlanmalıdır.

İyi bir temizlik KPI'sının özellikleri

• Açık tanım: Göstergenin neyi ölçtüğü yoruma yer bırakmayacak biçimde açıklanır.
• Hesaplama yöntemi: Pay, payda, ölçüm birimi ve değerlendirme dönemi belirlenir.
• Doğrulanabilir veri: Sonuç; denetim formu, iş emri, kayıt veya uygun ölçüm yöntemiyle desteklenir.
• Karşılaştırılabilirlik: Aynı yöntem ve kabul kriterleriyle farklı dönemler karşılaştırılabilir.
• Operasyonel anlam: Sonuç, iyileştirme kararı verilmesine yardımcı olur.
• Sorumluluk: Veriyi toplayan, doğrulayan ve gerektiğinde düzeltici faaliyet başlatan kişiler tanımlanır.

Örneğin “zemin temizliği iyi” ifadesi öznel bir değerlendirmedir. Buna karşılık, “denetlenen alanların yüzde kaçında tanımlı görünür kir kriterleri karşılandı?” sorusu ölçülebilir ve denetlenebilir bir sonuca ulaşılmasını sağlar.

2. Fabrika zemin temizliği için hangi performans göstergeleri kullanılabilir?

Her tesiste aynı KPI setini kullanmak zorunlu değildir. Gıda üretimi, metal işleme, otomotiv yan sanayi, tekstil ve lojistik tesislerinin kirlenme kaynakları ve operasyonel riskleri farklı olabilir. Göstergeler, hizmet kapsamına ve tesisin risk değerlendirmesine göre seçilmelidir.

Tablodaki formüller, tesisin kendi sistemine uyarlanabilecek örneklerdir. Özellikle “uygunsuzluk” ve “kabul edilen alan” tanımları yazılı olmalıdır. Bir denetçinin hafif tozu uygunsuzluk sayıp diğerinin saymaması, dönemler arası karşılaştırmayı güvenilmez hale getirir.

3. KPI 1: Planlanan temizlik işlerinin tamamlanma oranı

Bu gösterge, hizmetin belirlenmiş programı ne ölçüde yerine getirdiğini ölçer. Günlük zemin temizliği, noktasal döküntü müdahalesi ve planlı periyodik temizlik işleri ayrı iş kalemleri olarak tanımlanabilir.

Hesaplama formülü

Tamamlanma oranı (%) = Tamamlanan planlı işler / Planlanan işler × 100

Örnek: Bir haftada 120 temizlik işi planlandığını ve bunların 114'ünün kayıtlarla doğrulanarak tamamlandığını varsayalım.

Tamamlanma oranı = 114 / 120 × 100 = %95.

Bu sonuç, işlerin yüzde 95'inin tamamlandığını gösterir; fakat temizliğin kalitesini tek başına kanıtlamaz. Tamamlanan bir işin sonucu kabul kriterlerini karşılamamış olabilir. Bu nedenle tamamlanma oranı, ilk denetimde kabul oranı ve yeniden temizlik oranı gibi sonuç göstergeleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Denetimde nelere dikkat edilmelidir?

• Planlanan işlerin listesi dönem başlamadan önce belirlenmiş olmalıdır.
• İşin tamamlandığına ilişkin kayıt, mümkün olduğunda saat ve alan bilgisi içermelidir.
• Plan dışı iptaller, üretim kaynaklı ertelemeler ve erişim kısıtlamaları ayrıca kaydedilmelidir.
• Eksik işlerin gerekçesi ve yeniden planlanan tarih izlenebilir olmalıdır.

4. KPI 2: İlk denetimde kabul oranı

İlk denetimde kabul oranı, temizlik tamamlandıktan sonra yapılan ilk kontrolde, alanın tanımlanmış kabul kriterlerini karşılayıp karşılamadığını gösterir. Bu gösterge, temizlik hizmetinin sonucunu değerlendirmek için kullanılabilecek temel ölçütlerden biridir.

Hesaplama formülü

İlk denetimde kabul oranı (%) = İlk kontrolde kabul edilen alanlar / Denetlenen alanlar × 100

Örnek: Bir denetimde 40 alan kontrol edilmiş ve 34 alan tüm ilgili kriterleri karşılamışsa ilk denetimde kabul oranı %85 olur.

Bu hesaplamada “alan” birimi tutarlı tanımlanmalıdır. Bir denetimde küçük bir koridor bölümü, başka bir denetimde tüm üretim salonu tek bir alan olarak sayılırsa sonuçlar doğrudan karşılaştırılamaz. Alanlar; bölge, metrekare veya önceden tanımlanmış kontrol noktaları üzerinden standardize edilebilir.

Örnek kabul kriterleri

• Tanımlı kontrol noktalarında görünür kir ve gevşek döküntü bulunmaması.
• Yağ veya proses kaynaklı döküntülerin belirlenen prosedüre göre giderilmiş olması.
• Temizlik sonrası zeminde uygunsuz kirli su izi veya belirgin kalıntı bulunmaması.
• Temizlik ekipmanından kaynaklanan yeni bir kirlenme veya engel oluşmaması.
• Alan açılış kontrolünde belirlenmiş güvenlik kriterlerinin karşılanması.

Bu kriterler örnektir. Tesiste kabul edilebilir koşullar, zemin türü ve kullanım amacı dikkate alınarak yazılı hale getirilmelidir. Görsel temizlik değerlendirmesi kolay ve düşük maliyetli olsa da gözlemcinin deneyimi ve değerlendirme biçimi sonucu etkileyebilir.

Teknik başvuru: Danish Standards – Temizlik hizmetlerinde kalite ölçüm sistemleri ve EN 13549

5. KPI 3: Uygunsuzluk ve yeniden temizlik oranı

Bir alanın temizlendikten kısa süre sonra tekrar temizlenmesi gerekiyorsa bunun nedeni araştırılmalıdır. Sebep, personelin uygulama hatası olabileceği gibi yanlış kimyasal, uygun olmayan fırça veya ped, yetersiz emiş, yanlış temizlik sıklığı ya da üretimden kaynaklanan hızlı kirlenme de olabilir.

Yeniden temizlik oranı nasıl hesaplanır?

Yeniden temizlik oranı (%) = İlk uygulama sonrasında tekrar temizlenmesi gereken işler / Tamamlanan işler × 100

Örnek: Bir ayda 500 temizlik işi tamamlanmış ve 25 iş için tekrar temizlik kaydı açılmışsa yeniden temizlik oranı %5 olur.

Bu oran tek başına hizmet sağlayıcının performansına ilişkin kesin bir hüküm vermek için yeterli değildir. Üretim yoğunluğu, beklenmedik döküntüler, alanın kullanıma devam etmesi ve kapsam dışı talepler gibi etkenler de değerlendirilmelidir. Bu nedenle tekrar temizlik kayıtlarında neden sınıflandırması yapılması önemlidir.

Uygunsuzluk nedenleri nasıl sınıflandırılabilir?

• Temizlik işleminin eksik veya yanlış uygulanması.
• Yanlış kimyasal veya dozaj seçimi.
• Fırça, ped ya da makine ayarlarının yüzeye uygun olmaması.
• Vakum sistemi veya diğer ekipmanlarda performans kaybı.
• Temizlik sonrasında oluşan yeni döküntü veya kirlenme.
• Planlanan sıklığın alanın gerçek kir yükü için yetersiz kalması.
• İş kapsamının veya kabul kriterlerinin açık tanımlanmamış olması.

Bu sınıflandırma, her uygunsuzluk için aynı çözümün uygulanmasını önler. Örneğin yetersiz emişten kaynaklanan su izinin çözümü, otomatik olarak daha fazla kimyasal kullanmak değildir; makinenin bakımının veya ayarlarının kontrol edilmesi gerekebilir.

6. KPI 4: Kayma riski ve temizlik sonrası güvenli kullanım

Temizlik hizmeti değerlendirilirken zeminin yalnızca kirden arındırılması değil, temizlik sırasında ortaya çıkabilecek tehlikelerin de kontrol edilmesi gerekir. Islak zemin, deterjan kalıntısı, yağlı film, kirli su izi ve temizlik ekipmanının geçiş yolunda bırakılması kayma veya takılma riskini artırabilir.

Birleşik Krallık Sağlık ve Güvenlik İdaresi (HSE), temizlik işlemlerinin kendisinin de kayma ve takılma tehlikeleri yaratabileceğini; uygun kimyasal ve yöntem seçiminin, ekipman bakımının ve ıslak alanlara erişimin kontrol edilmesinin önemini vurgular.

Kaynak: HSE – Temizlik sektöründe kayma ve takılma riskleri

Güvenli kullanıma açma kontrolü

Temizlik sonrasında alanın kullanıma açılması, yalnızca işin tamamlandığına ilişkin işaretleme yapılmasına dayanmamalıdır. İlgili alan için tanımlanan kontrol adımları uygulanmalı ve uygunsuzluk varsa düzeltilmelidir.

• Görünür kirli su, temizlik çözeltisi veya döküntü kalmış mı?
• Yüzey, kullanım koşulları bakımından uygun durumda mı?
• Gerekli kuruma koşulları sağlanmış mı?
• Uyarı levhaları ve bariyerler, alanın gerçek durumuna uygun kullanılmış mı?
• Makine, kablo ve hortumlar geçiş yollarından kaldırılmış mı?
• Gerekli durumlarda yetkili kişi alanı kontrol edip kullanıma açmış mı?

Bu maddeler için “kontrol edildi”, “uygun” veya “düzeltici faaliyet gerekli” gibi seçenekler içeren bir kayıt oluşturulabilir. Ancak kontrol listesi, her zeminde aynı kuruma süresini veya kayma direnci değerini tanımlamamalıdır.

Kayma direnci ölçümü gerekli midir?

Görsel denetim, görünür kir ve kalıntıların tespiti açısından yararlıdır; ancak zeminin kayma direncini nicel olarak ölçmez. Belirli bir alanda kayma riskiyle ilgili şüphe varsa, zemin türüne ve kullanım koşullarına uygun, tanınan bir test yöntemiyle uzman değerlendirmesi gerekebilir.

Ölçüm yöntemi, yüzeyin kuru veya ıslak olmasına, kirletici türüne ve test cihazına göre farklı sonuçlar üretebilir. Farklı yöntemlerin sonuçları, uygun teknik dayanak olmadan birbirinin yerine kullanılamaz. Kabul sınırları, ilgili yöntem ve saha koşullarıyla ilişkilendirilmelidir.

Teknik rehber: HSE – Assessing the Slip Resistance of Flooring

Önemli: Temizlik hizmetinin kalitesi, tek başına kayma kazalarının gerçekleşmemesiyle ölçülmemelidir. Kaza sayıları düşük olsa bile risk kontrolünde eksiklik bulunabilir. Denetim, tehlike bildirimleri, uygunsuzluklar ve düzeltici faaliyetler birlikte izlenmelidir.

7. KPI 5: Ekipman performansı ve bakım uygunluğu

Endüstriyel zemin temizliğinde kullanılan makinelerin performansı, temizlik sonucunu doğrudan etkileyebilir. Aşınmış vakum lastikleri, tıkalı hortumlar, kirli filtreler, uygun olmayan fırça veya pedler ve hatalı makine ayarları su izlerine ya da yetersiz kir uzaklaştırılmasına neden olabilir.

Ekipman uygunluk oranı

Ekipman uygunluk oranı (%) = Kontrol kriterlerini karşılayan ekipman sayısı / Kontrol edilen ekipman sayısı × 100

Örneğin 12 makine kontrol edilmiş ve 10 makine belirlenen kontrol kriterlerini karşılamışsa uygunluk oranı yaklaşık %83,3'tür. Bu sonuç, uygunsuz iki makine için düzeltici işlem planlanması gerektiğini gösterir; ancak ekipmanların temizlik sonucuna etkisi ayrıca incelenmelidir.

Makine kontrolünde hangi kayıtlar tutulmalıdır?

• Makinenin tanımlayıcı bilgisi ve kontrol tarihi.
• Fırça, ped ve vakum lastiklerinin durumu.
• Kirli su toplama sistemi, hortumlar ve filtrelerin kontrolü.
• Arıza veya performans düşüşü bildirimleri.
• Bakım veya parça değişimi sonrasında yapılan doğrulama.

Üretici bakım talimatları, ilgili makine modeline özgü kontrol sıklıkları ve parça değişim koşulları için temel başvuru kaynağı olmalıdır. Genel bir blog yazısındaki bakım listesi, modelin kullanım kılavuzunun yerine geçmez.

8. ATP ölçümü, floresan işaretleyici ve görsel denetim: Hangisi neyi gösterir?

Temizlik kalitesinin ölçümünde kullanılan yöntemlerin farklı amaçları vardır. Görsel denetim, floresan işaretleyiciler ve ATP biyolüminesans ölçümü aynı şeyi ölçmez; dolayısıyla sonuçları birbirinin yerine kullanmak doğru değildir.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), sağlık hizmetlerinde çevresel temizlik izlemi için görsel değerlendirme, floresan işaretleyiciler ve ATP gibi yöntemleri ele alır; yöntemlerin avantaj ve sınırlılıkları olduğunu belirtir. Bu rehberler fabrika zeminleri için otomatik olarak aynı kabul eşiklerini belirlemez. Özellikle sağlık tesislerine özgü sonuçlar, endüstriyel üretim alanlarına doğrudan genellenmemelidir.

Kaynak: CDC – Çevresel temizlik programları ve izleme

Kaynak: CDC – Çevresel temizlik prosedürleri ve izleme yöntemleri

Hakemli bir çalışmada, sağlık ortamındaki 250 yüzeyin terminal temizliği sonrasında yapılan değerlendirmede floresan işaretleyici ve ATP ölçümünün, öznel görsel incelemeye kıyasla belirli bir mikrobiyolojik karşılaştırma ölçütüne göre daha iyi tanısal performans gösterdiği bildirilmiştir. Bu sonuç, söz konusu ortam ve çalışma tasarımıyla sınırlıdır; her fabrika zemininde aynı performansın elde edileceği veya ATP sonucunun tek başına güvenliği kanıtlayacağı anlamına gelmez.

Akademik kaynak: Diagnostic assessment of different environmental cleaning monitoring methods, American Journal of Infection Control

9. Temizlik denetimi nasıl standartlaştırılır?

Denetim sonuçlarının güvenilir olması için farklı denetçilerin aynı koşullarda benzer değerlendirmelere ulaşması hedeflenmelidir. Bunun için alanlar, kontrol noktaları, kabul kriterleri, örnekleme yöntemi ve uygunsuzluk sınıflandırması önceden tanımlanmalıdır.

Adım 1: Denetlenecek alanları belirleyin

Üretim hattı çevresi, ana forklift koridorları, yükleme alanları, personel geçiş yolları ve teknik bölümler gibi alanlar ayrı kategorilerde değerlendirilebilir. Risk düzeyi yüksek veya geçmişte tekrarlayan uygunsuzluk görülen bölgeler daha sık denetlenebilir.

Adım 2: Kontrol noktalarını sabitleyin

Denetimin her seferinde aynı veya karşılaştırılabilir noktalarda yapılması, sonuçların dönemler arasında analiz edilmesini kolaylaştırır. Denetim noktaları alan planı veya dijital kayıt sistemi üzerinde tanımlanabilir. Gerektiğinde sürpriz kontrollerle rutin denetimlerin kapsamı genişletilebilir.

Adım 3: Kabul kriterlerini yazılı hale getirin

“Temiz”, “kirli” veya “uygun” gibi genel ifadeler tek başına yeterli değildir. Görünür kir, döküntü, su izi, kalıntı ve güvenli kullanıma açma koşulları için açık kriterler oluşturulmalıdır. Ölçüm cihazı kullanılacaksa cihazın neyi ölçtüğü, kullanım koşulları ve kabul değerinin hangi teknik dayanağa göre belirlendiği yazılmalıdır.

Adım 4: Sonuçları kayıt altına alın

Her denetim kaydı en azından tarih, saat, alan, denetçi, kontrol sonucu, uygunsuzluk ve gerekiyorsa düzeltici faaliyet bilgilerini içermelidir. Fotoğraflar, uygun koşullarda, uygunsuzluğun anlaşılmasını destekleyebilir; ancak tek başına bütün temizlik kriterlerinin karşılandığını kanıtlamaz.

Adım 5: Düzeltici faaliyetleri takip edin

Uygunsuzluk yalnızca kayda alınarak kapatılmamalıdır. Sorumlu kişi, tamamlanma tarihi, yapılan işlem ve tekrar kontrol sonucu belirtilmelidir. Aynı uygunsuzluk tekrar ediyorsa yalnızca yüzeyin yeniden temizlenmesi değil, kök nedenin araştırılması da gündeme alınmalıdır.

Danimarka Standardizasyon Kurumu, temizlik hizmetleri için kalite ölçüm sistemleri konusunda EN 13549 ve INSTA 800 gibi standartlara ilişkin bilgiler sunar. Bu kaynaklar, müşteri ve hizmet sağlayıcı arasında ortak bir değerlendirme dili oluşturma açısından yararlıdır. Kullanılacak standardın güncel baskısı, kapsamı ve Türkiye'deki sözleşme açısından uygunluğu yayın ve uygulama öncesinde doğrulanmalıdır.

Kaynak: Danish Standards – Cleaning services quality measurement systems

10. Örnek fabrika zemin temizliği denetim puanı nasıl hesaplanır?

Bir tesis, farklı kontrol kriterlerini ortak bir puanlama sistemiyle değerlendirmeyi tercih edebilir. Bunun için önce kriterlerin tanımlanması ve her kriterin nasıl puanlanacağının belirlenmesi gerekir. Aşağıdaki model, örnek bir iç denetim yaklaşımıdır; ulusal veya uluslararası bir standardın zorunlu puanlama sistemi değildir.

Örnek kontrol listesi

Örnek puanlama: 2 = kriter karşılanıyor; 1 = kısmen karşılanıyor veya düzeltme gerekiyor; 0 = kriter karşılanmıyor. “Uygulanamaz” seçeneği gerekiyorsa, hesaplamada nasıl ele alınacağı önceden belirlenmelidir.

Örnek hesaplama

Beş kriterin toplam 10 puan üzerinden değerlendirildiğini ve denetimde 8 puan alındığını varsayalım.

Denetim puanı (%) = Alınan puan / Uygulanabilir kriterlerin maksimum puanı × 100

Bu örnekte puan 8 / 10 × 100 = %80 olur.

Bu yüzde, yalnızca tanımlanmış kontrol listesindeki sonucu gösterir. Zeminin mikrobiyolojik açıdan güvenli olduğunu, kayma direncinin uygun olduğunu veya bütün hizmet sözleşmesi şartlarının yerine getirildiğini tek başına kanıtlamaz.

Kritik uygunsuzluklar için ayrı kural tanımlayın

Toplam puan yüksek olsa bile bazı uygunsuzluklar derhal müdahale gerektirebilir. Örneğin kontrolsüz yağ döküntüsü, geçiş yolunda tehlikeli engel veya güvenli kullanıma açılmamış ıslak zemin, diğer kriterlerden alınan yüksek puanlarla telafi edilmemelidir.

Bu nedenle puanlama sisteminde kritik uygunsuzlukların ayrı sınıflandırılması, alanın kullanımının sınırlandırılması ve düzeltici faaliyet başlatılması için açık kurallar bulunmalıdır.

11. KPI hedefleri nasıl belirlenmeli?

Her fabrika için aynı hedef değerleri önermek doğru değildir. Hedefler; mevcut performans, alanların risk seviyesi, hizmet kapsamı, denetim sıklığı ve sözleşme şartları dikkate alınarak belirlenmelidir.

Örneğin ilk denetimde kabul oranı için hedef belirlemek isteyen bir işletme, önce belirli bir süre boyunca aynı denetim yöntemiyle başlangıç verisi toplamalıdır. Ardından iyileştirme hedefi, sorumlular ve gözden geçirme dönemi tanımlanabilir.

Hedef belirleme yaklaşımı

1. Başlangıç durumunu ölçün: Temizlik işleri, denetim sonuçları, yeniden temizlik ve şikâyet verilerini toplayın.
2. Riskleri önceliklendirin: Kayma riski, üretim etkisi, hijyen gereklilikleri ve tekrarlayan uygunsuzlukları değerlendirin.
3. Hedef ve sınırları belirleyin: Her KPI için hedef, kabul koşulu ve kritik uygunsuzluk tanımı oluşturun.
4. Veri kalitesini doğrulayın: Denetçilerin aynı kriterleri uyguladığını ve kayıtların eksiksiz olduğunu kontrol edin.
5. Sonuçları dönemsel inceleyin: Hedefin gerçekçi olup olmadığını ve iyileştirme gerekip gerekmediğini değerlendirin.
6. Düzeltici faaliyetleri izleyin: Alınan önlemlerin tekrar eden sorunları azaltıp azaltmadığını kontrol edin.

Ölçüm sonuçlarının değerlendirilmesinde yalnızca ortalamaya bakılmamalıdır. Tüm tesisin genel puanı yüksek olsa bile, yüksek riskli bir üretim bölgesinde sürekli uygunsuzluk bulunabilir. Bu nedenle sonuçlar alan, vardiya, kir türü ve uygunsuzluk nedeni bazında ayrıştırılmalıdır.

12. Türkiye'deki mevzuat ve standartlar bu değerlendirmeye nasıl yansıtılmalı?

Fabrika temizlik hizmeti için oluşturulan performans sistemi, işletmenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleriyle uyumlu olmalıdır. Bununla birlikte, her KPI veya puanlama yöntemi doğrudan mevzuatta tanımlanmış bir zorunluluk değildir. Yasal yükümlülükler ile işletmenin kendi hizmet kalitesi hedefleri birbirinden ayrılmalıdır.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

6331 sayılı Kanun, işyerlerinde sağlık ve güvenliğin sağlanması, risklerin değerlendirilmesi ve gerekli önlemlerin alınması için temel çerçeveyi oluşturur. Zemin temizliğiyle ilgili kontrol ve raporlama yaklaşımı, işyerinin risk değerlendirmesi ve belirlenen önlemlerle ilişkilendirilmelidir.

Kaynak: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği

Risk değerlendirmesi; işyerinin koşulları, faaliyetler, kullanılan ekipman ve maddeler ile çalışanların maruz kalabileceği tehlikeler dikkate alınarak yürütülmelidir. Temizlik denetimlerinde belirlenen riskler, işletmenin mevcut risk değerlendirmesi ve düzeltici faaliyet süreçleriyle ilişkilendirilebilir.

Kaynak: İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği

ISO 9001 ve EN 13549

ISO 9001, süreç performansının izlenmesi ve iyileştirilmesi için yönetim sistemi yaklaşımı sunar. EN 13549 ise temizlik hizmetlerinde kalite ölçüm sistemlerine ilişkin temel gereklilikler ve öneriler çerçevesiyle ilgilidir. Bunlar, performans göstergeleri ve denetim sistemi tasarlanırken başvurulabilecek kaynaklardır; tek başlarına her fabrika için aynı kabul kriterini belirlemezler.

• ISO – ISO 9001 ve performans değerlendirme
• Danish Standards – EN 13549 ve temizlik hizmetlerinde kalite ölçümü

Standartların güncel baskısı, kapsamı ve ilgili sözleşme hükümleri uygulamaya geçmeden önce doğrulanmalıdır. Bir standarda atıf yapılması, hizmet sağlayıcının o standarda göre belgelendirildiği veya bütün şartlarını karşıladığı anlamına gelmez.

13. Hizmet sağlayıcı ile fabrika yönetimi performans raporunu nasıl değerlendirmeli?

Temizlik hizmeti sözleşmesinde performansın ölçülmesi ve raporlanması için ortak bir sistem kurulması, beklenti farklılıklarını azaltabilir. Bu sistemde yalnızca sonuçlar değil, uygunsuzlukların nasıl ele alınacağı da tanımlanmalıdır.

Aylık performans raporunda bulunabilecek başlıklar

• Planlanan ve tamamlanan temizlik işleri.
• Alan ve kriter bazında ilk denetimde kabul oranı.
• Uygunsuzluk türleri ve tekrar eden sorunlar.
• Yeniden temizlik ve ek hizmet talepleri.
• Makine ve ekipman kontrol sonuçları.
• Kayma riski, döküntü ve güvenli kullanıma açma kayıtları.
• Şikâyetler, müdahale süreleri ve sonuçları.
• Açık ve kapatılmış düzeltici faaliyetler.
• Önceki dönemle karşılaştırma ve önerilen iyileştirmeler.

Rapor, yalnızca bir yüzde veya genel puan sunmak yerine, verinin nasıl elde edildiğini de açıklamalıdır. Örneğin denetlenen alan sayısı, denetim tarihleri, kabul kriterleri ve kapsam dışı bırakılan alanlar belirtilmelidir.

Şikâyetleri performans verisine dönüştürün

Bir şikâyetin kaydedilmesi, otomatik olarak hizmet sağlayıcının kusurlu olduğu anlamına gelmez. Bildirimin hangi alanla, hangi zaman aralığıyla ve hangi hizmet kalemiyle ilişkili olduğu araştırılmalıdır. Geçerli bulunan şikâyetler nedenlerine göre sınıflandırılmalı, düzeltici faaliyet ve tekrar kontrol sonucu kayıt altına alınmalıdır.

ISSA'nın Cleaning Industry Management Standard (CIMS) yaklaşımı; saha denetimleri, müşteri geri bildirimleri, şikâyet kayıtları ve performansın iyileştirilmesine ilişkin yönetim süreçlerini ele alır. Bu çerçeve, temizlik hizmeti sağlayıcıları ile müşteriler arasındaki geri bildirim döngüsünün tasarlanması için yararlı bir sektörel referanstır.

Kaynak: ISSA – Cleaning Industry Management Standard (CIMS)

Kaynak: ISSA – Clean Standards ve temizlik süreçlerinin objektif değerlendirilmesi

14. Örnek aylık KPI raporu

Aşağıdaki tablo, gerçek bir işletmenin performans verisi değildir. Formüllerin ve raporlama biçiminin nasıl uygulanabileceğini göstermek amacıyla hazırlanmış örnek değerler içerir.

Bu değerler için evrensel olarak “iyi” veya “kötü” sınıflandırması yapılamaz. Gerçek değerlendirme; sözleşmedeki hedefler, önceki dönem sonuçları, risk düzeyi ve veri toplama yönteminin güvenilirliğiyle birlikte yapılmalıdır.

Sık sorulan sorular

Fabrika temizlik hizmetinin kalitesi yalnızca görsel denetimle ölçülebilir mi?

Görsel denetim, görünür kir ve döküntüleri değerlendirmek için temel bir yöntemdir; ancak tüm temizlik performansını tek başına göstermez. Hizmetin kapsamına göre kayıt incelemesi, ekipman kontrolleri, güvenli kullanıma açma kontrolleri ve uygun teknik ölçümlerle desteklenmelidir.

Endüstriyel temizlik için ideal KPI hedefi yüzde kaçtır?

Bütün tesislere uygulanabilecek tek bir ideal yüzde yoktur. Hedefler başlangıç verisi, risk düzeyi, hizmet kapsamı ve sözleşme şartlarına göre belirlenmelidir. Kritik güvenlik uygunsuzlukları, toplam performans puanından bağımsız olarak ele alınmalıdır.

Yeniden temizlik oranı yüksekse bunun nedeni mutlaka hizmet sağlayıcı mıdır?

Hayır. Yanlış uygulama olası nedenlerden biridir; ancak kirlenme kaynağı, üretim yoğunluğu, ekipman arızası, uygun olmayan kimyasal veya gerçekçi olmayan temizlik sıklığı da incelenmelidir. Neden sınıflandırması yapılmadan yalnızca oran üzerinden sorumluluk atamak doğru değildir.

ATP ölçümü fabrika zemininde temizlik kalitesini kanıtlar mı?

ATP ölçümü, belirli bir örnekteki ATP sinyalini gösterir; tek başına bütün kir türlerini, yüzeydeki bütün kalıntıları veya zeminin kayma güvenliğini kanıtlamaz. Kullanılacaksa ölçümün amacı, yüzey ve ürün uyumluluğu ile kabul kriterleri önceden tanımlanmalıdır.

Temizlik hizmeti için aylık rapor hazırlanmalı mıdır?

Aylık rapor, dönemler arası karşılaştırma ve düzeltici faaliyetlerin takibi açısından yararlı olabilir. Ancak bazı yüksek riskli alanlarda günlük veya vardiyalık kontroller gerekebilir. Raporlama sıklığı, risk ve sözleşme kapsamına göre belirlenmelidir.

Fabrika temizlik denetiminde fotoğraf yeterli kanıt mıdır?

Fotoğraf belirli bir noktadaki görünür durumu belgeleyebilir; ancak tek başına bütün alanın temizliğini, hizmet sıklığını, ekipman performansını veya güvenli kullanıma açma koşullarını kanıtlamaz. Fotoğraf; tarih, alan bilgisi, kontrol formu ve gerekiyorsa düzeltici faaliyet kaydıyla birlikte kullanılmalıdır.

Bursa'daki fabrikalar için özel bir KPI seti gerekir mi?

Şehirden çok tesisin faaliyet alanı ve proses koşulları belirleyicidir. Bursa'daki otomotiv, metal işleme, tekstil, gıda ve lojistik tesisleri farklı kir kaynaklarına ve operasyonel risklere sahip olabilir. KPI seti, bu koşullar ile hizmet sözleşmesine göre uyarlanmalıdır.

Sonuç: Temizlik kalitesini ölçün, kaydedin ve iyileştirin

Fabrika temizlik hizmetinin kalitesi, yalnızca zeminin temiz görünmesiyle veya planlanan işlerin tamamlanmasıyla değerlendirilmemelidir. Hizmetin gerçekleştirilmesi, temizlik sonucu, ekipman performansı, güvenli kullanıma açma kontrolleri ve düzeltici faaliyetler birlikte izlenmelidir.

İlk denetimde kabul oranı, yeniden temizlik oranı, planlanan işlerin tamamlanması ve ekipman uygunluğu gibi göstergeler; açık tanımlarla, doğrulanabilir kayıtlarla ve tutarlı hesaplama yöntemleriyle kullanıldığında yönetim kararlarını destekler. Kayma direnci veya hijyen gibi özel performans konuları ise uygun teknik yöntemlerle ayrıca değerlendirilmelidir.

Bursa'da fabrika veya endüstriyel tesis için temizlik hizmeti araştıran işletmeler, teklifleri karşılaştırırken hizmet kapsamının yanı sıra kabul kriterlerini, denetim sıklığını, raporlama yöntemini ve uygunsuzlukların nasıl giderileceğini de sorgulamalıdır. Bu yaklaşım, hizmetin yalnızca yapıldığını değil, beklenen sonucun ne ölçüde sağlandığını değerlendirmeye yardımcı olur.

Kaynakça ve teknik başvuru bağlantıları

Aşağıdaki kaynaklar; kalite yönetimi, temizlik hizmetlerinde kalite ölçümü, iş sağlığı ve güvenliği, kayma riski ve temizlik performansının izlenmesi konularında başvuru amacıyla seçilmiştir. Kaynakların kapsamları farklıdır. Sağlık tesislerine özgü ölçüm sonuçları, uygunluk değerlendirmesi yapılmadan genel fabrika zeminlerine uygulanmamalıdır.

1. International Organization for Standardization (ISO) – ISO 9001 Explained. Süreç yaklaşımı, performans ölçümü, değerlendirme ve sürekli iyileştirme. Kaynağı inceleyin.
2. Danish Standards – Cleaning Services. Temizlik hizmetlerinde kalite yönetimi, kalite ölçüm sistemleri, EN 13549 ve INSTA 800 hakkında bilgiler. Kaynağı inceleyin.
3. ISSA – Cleaning Industry Management Standard (CIMS). Temizlik hizmeti yönetimi, denetimler, şikâyetler ve performans iyileştirme süreçleri. Kaynağı inceleyin.
4. ISSA – Clean Standards. Temizlik süreçlerinin ölçülmesi, izlenmesi ve değerlendirilmesine ilişkin sektörel çerçeve. Kaynağı inceleyin.
5. Health and Safety Executive (HSE) – Slips and Trips in the Cleaning Industry. Temizlik sırasında kayma ve takılma riskleri, uygun ürün ve yöntem seçimi, ekipman bakımı. Kaynağı inceleyin.
6. Health and Safety Executive (HSE) – Assessing the Slip Resistance of Flooring. Zemin kayma direncinin değerlendirilmesine ilişkin teknik rehber. PDF rehberini inceleyin.
7. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Environmental Cleaning Programs. Çevresel temizlikte izleme programı, denetim ve geri bildirim yaklaşımı; sağlık hizmetleri bağlamında. Kaynağı inceleyin.
8. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Environmental Cleaning Procedures. Görsel denetim, floresan işaretleyici, ATP ve diğer izleme yöntemlerinin avantajları ve sınırlılıkları. Kaynağı inceleyin.
9. Diagnostic assessment of different environmental cleaning monitoring methods. Çevresel temizlik izleme yöntemlerini karşılaştıran hakemli çalışma, American Journal of Infection Control. Akademik özeti inceleyin.
10. T.C. Mevzuat – 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu. İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin temel yasal çerçeve. Kanun metnini inceleyin.
11. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği. İşyerindeki tehlikelerin belirlenmesi ve risk değerlendirmesi yaklaşımı. Kaynağı inceleyin.
12. T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi. İlgili mevzuatın yürürlükteki metinlerinin doğrulanması için resmî başvuru noktası. Mevzuat portalını açın.